آموزش گذاشتن لنز و برداشتن لنز

در این مقاله گام‌به‌گام و دقیق نحوه گذاشتن و برداشتن لنزهای طبی و همچنین نکات طلایی نگهداری از انواع لنز را به‌صورت جداگانه برای انواع رایج لنز توضیح می‌دهیم. ابتدا چند اصل مهم بهداشتی و ایمنی را می‌گویم، سپس برای هر نوع لنز روش‌های دقیق و نکات کاربردی + عوارض هشداردهنده را می‌آورم. (اطلاعات عملی و توصیه‌های عمومی بر اساس راهنمایی‌های انجمن چشم‌پزشکی و مراکز معتبر است).

اصول بهداشت قبل از دست‌زدن به لنز

۱. دست‌ها را با صابون بدون روغن و عطر خوب بشویید و با حوله‌ای که پرز نمی‌دهد خشک کنید. از دست زدن با ناخن پرهیز کنید.
۲. هر لنزی را فقط با محلول لنز مخصوص همان لنز (نه آب شیر یا آب جوشیده، نه انواع قطره و نه سرم ) تمیز یا مرطوب کنید. برای لنزهای یک‌بارمصرف از باز کردن بسته‌بندی تازه استفاده کنید.
۳. همیشه از یک چشم شروع کنید (مثلاً همیشه از چشم راست شروع کنید) تا لنزها جابجا نشوند.
۴. اگر احساس سوزش شدید، درد، قرمزی یا دید تار داشتید، لنز را فوراً درآورید و با چشم پزشک یا اپتومتریستتان تماس بگیرید. استفاده طولانی یا خوابیدن با لنز (مگر صریحاً توسط پزشک مجاز باشد) خطر عفونت را بالا می‌برد.

آموزش گذاشتن لنز — روش عمومی (برای انواع لنز)

این روش پایه برای اکثر لنزهای نرم صدق می‌کند. سپس نکات اختصاصی هر نوع را می‌نویسم.

گام‌به‌گام:

مرحله اول: بسته‌بندی/طبق دستور: لنز را از بسته‌بندی استریل بردارید. برای لنزهای قابل‌استفاده مجدد، لنز را از جا لنزی بیرون آورده، با محلول مخصوص «شستشوی مالشی» تمیز و سپس با محلول آبکشی کنید.

مرحله دوم: بررسی پشت و روی لنز: لنز را روی نوک انگشت قرار دهید؛ اگر لبه‌ها به سمت بالا بود به شکل یک کاسهٔ (لبه یکنواخت) درست است؛ اگر لبه‌ها برآمده (شبیه نیم‌کره) باشد، پشت و رو است— آن را برگردانید.

مرحله سوم: نگاه و باز نگه‌داشتن پلک: با دست غیر غالب (مثلا اگر در چشم راست لنز میگذارید منظور از دست غالب، دست هم جهت با همان چشم است، برای چشم راست دست راست و اگر در چشم چپ لنز میگذارید منظور از دست غالب دست چپ است و دست غیر غالب دست راست)، پلک بالا را با انگشت میانی نگه دارید و با همان دست، با انگشت دیگری پلک پایین را پایین بکشید تا چشم بازتر شود.

مرحله چهارم: قرار دادن لنز: با انگشت اشارهٔ دست غالب، لنز را با آرامش به سطح چشم (روی قرنیه) نزدیک کنید و به آرامی لمس کنید تا لنز به چشم بچسبد. بلافاصله پلک‌ها را رها نکنید؛ چند بار آرام پلک بزنید تا لنز در مرکز قرار گیرد.

• همین مراحل برای چشم دیگر تکرار شود.

نکات عملی:

اگر زیر لنز شن یا احساس جسم خارجی دارید، لنز را خارج کنید، با محلول بشویید و دوباره امتحان کنید؛ اگر مشکل برطرف نشد، احتمال اینکه دچار خشکی چشم باشید را هم باید بررسی کنید و یا به اپتومتریست مراجعه کنید.

برای لنز رنگی هم تمام مراحل طبق روش بالا قابل انجام است.

آموزش برداشتن لنز — روش عمومی (انواع لنز نرم)

مرحله اول: دست‌ها را بشویید و خشک کنید.

مرحله دوم: سر را اندکی به جلو خم کنید، با انگشت اشاره دست غیر غالب، پلک بالا را نگه دارید با انگشت میانی همان دست پلک پایین را پایین بکشید.

مرحله سوم: با انگشت شست و اشاره دست غالب، به‌آرامی لبهٔ لنز را بگیرید و لنز را همانند یک «چین‌گیری» نرم بیرون بکشید (نیشگون بسیار ملایم). اگر لنز روی چشم محکم نشسته باشد، می‌توانید با نگاه کردن به بالا و کشیدن پلک‌ها خلأ دور لنز را بشکنید.

برای لنزهای فصلی یا سالانه: لنز را در کف دست قرار دهید، مقداری محلول لنز بریزید، (در صورتی که لنز برای چندمین بار است که استفاده میشود میتوانید به آرامی که به لنز آسیب نرسد چند ثانیه با انگشت مالش دهید) سپس آبکشی و داخل جالنزی با محلول لنز تازه قرار دهید.

توجه: جالنزی را هر ۳ ماه تعویض کنید.

نکات اختصاصی برای انواع لنز

۱) لنزهای روزانه (Daily disposable)

گذاشتن: لنز را از بلیستر استریل خارج کنید و همان‌جا در چشم بگذارید؛ نیازی به شستشوی لنز یا مواد نگهدارنده نیست.

برداشتن: در پایان روز لنز را خارج کرده و دور بیندازید؛ هرگز از لنز روزانه دوباره استفاده نکنید!

مزیت لنز روزانه: ریسک عفونت کمتر نسبت به لنزهای فصلی و سالانه (در مطالعات گزارش شده).

۲) لنزهای نرم قابل‌استفاده مجدد (ماهانه، فصلی و سالانه)

گذاشتن: مانند روش عمومی.

برداشتن و نگهداری: هر بار پس از درآوردن لنز، با محلول لنز استاندارد «مالش و شستشو» دهید (نکته مهم: در بعضی از محلول لنز یا مایع لنز نیازی به مالش لنز نیست)، سپس داخل جالنزی با محلول تازه بگذارید. جالنزی را با محلول آبکشی کنید (نه آب شیر) و هر ۳ ماه عوض کنید.

۳) لنزهای سخت (RGP / gas permeable)

خصوصیات: این نوع لنزها سفت‌تر از لنزهای نرم؛ تکنیک گذاشتن و برداشتن کمی متفاوت است.

گذاشتن: لنز را روی نوک انگشت قرار دهید، پلک‌ها را باز کنید، و لنز را مستقیماً روی قرنیه قرار دهید. اگر لنز جا‌نمی‌گیرد، با چشم بسته یا باز اندکی حرکت دهید تا بنشیند.

برداشتن: معمولاً با روش‌هایی مانند: کشیدن گوشهٔ بیرونی پلک (تا لنز از جلوی قرنیه به سمت سفیدی بیاید) سپس بیرون کشیدن، یا استفاده از «پلاگر»/ساکشن کوچک مخصوص. تکنیک دقیق را طبیعتاً چشم‌پزشک یا اپتومتریست به شما آموزش می‌دهد.

۴) لنزهای اسکلرال (Scleral)

خصوصیات: بزرگ‌تر و روی سفیدی چشم (اسکلرا) می‌نشینند. معمولاً برای قرنیه‌های نامنظم یا بیماری‌هایی مانند قوز قرنیه یا کراتوکونوس استفاده می‌شوند.

گذاشتن: معمولاً با یک روش پر از محلول (به‌صورت تشت داخل لنز) و قرار دادن لنز به‌آرامی روی چشم. بعضی از کاربران از وسایل کمکی یا آینه و تکنیک خاص استفاده می‌کنند.

برداشتن: ممکن است از «پلاگر» مخصوص یا تکنیک «لبه‌گیری با انگشت» استفاده شود؛ برای لنزهای بزرگ‌تر اغلب پلاگر ایمن‌تر و راحت‌تر است. تمرین زیر نظر متخصص الزامی است.

۵) لنزهای رنگی (بدون نمره)

اصول گذاشتن و برداشتن همان لنزهای نرم است، اما اهمیت استریل بودن و مطابقت برند/اندازه با نسخه اپتومتریست بیشتر است. از خرید لنزهای آرایشی از مکان های بدون مجوزهای دارای اعتبار خودداری کنید (خطرات جدی وجود دارد).

 چه زمانی فوراً لنز را درآوریم و به پزشک مراجعه کنیم؟

1. درد شدیدی که با درآوردن لنز کمتر نمی‌شود.
2. افت ناگهانی دید یا دید تار شدید (در بسیاری از موارد نمره آستیگمات به نمره نزدیک بینی یا دوربینی تبدیل میشود و تاری دید طبیعی است و نیازی به مراجعه نیست).
3. ترشح مداوم، نور‌حساسیت یا قرمزی قابل توجه.
4. وجود جسم خارجی که با شستشو و برداشتن لنز حل نشود.

اگر هر یک از این موارد رخ داد، لنز را درآورید و سریعاً با اپتومتریست یا چشم پزشک تماس بگیرید. تأخیر در درمان بعضی عفونت‌ها می‌تواند منجر به صدمهٔ همیشگی بینایی شود.

مشکلات رایج استفاده از لنز و راه حل آنها

1. لنز زیر پلک رفته یا در مرکز قرار نمی‌گیرد: چشم را ببندید، چند بار پلک بزنید و اگر حل نشد، با انگشت تمیز (پلک بسته) لنز را به مرکز هدایت کنید یا درصورت ناممکن بودن درآورید.
2. احساس خشکی یا سوزش چشم: احتمالا دچار خشکی چشم خفیف، متوسط یا شدید شده اید، لنز را بردارید و از قطرهٔ مرطوب‌کننده مناسب با لنز (که برای استفاده با لنز تایید شده و به لنز آسیب نمیزند) استفاده کنید؛ بعد از 4 الی 7 روز لنز را استفاده کنید.
3. دید دوگانه یا تار: لنز ممکن است پشت و رو باشد یا جابه‌جا شده باشد. لنز را درآورده، بررسی کنید و دوباره بگذارید.